SUDAN: SESSİZ BİR DEVLETİN GÜRÜLTÜLÜ ÇÖKÜŞÜ

 

Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana farklı gruplar arasında büyük bir mücadelenin ortasında bulunuyor. Bu kavga, Kızıldeniz, Afrika Boynuzu ve Orta Doğu gibi bölgedeki diğer ülkeler için de sorunlara neden oldu. SAF ve RSF Sudan'da birbirleriyle çok savaştı ve bu durum ülkeyi çok istikrarsız hale getirdi, hükümeti zayıflattı ve birçok insan acı çekti. Savaşın Körfez ülkeleri arasındaki rekabet, Mısır'ın güvenlik kaygısı, İsrail'in Kızıldeniz planı, büyük ülkelerin Afrika'da daha fazla güç kazanma hamleleri gibi pek çok nedeni var. 

Sudan İç Savaşının Tarihsel ve Siyasi Arka Planı 

Sudan, yapısındaki pek çok sorun nedeniyle iç savaş yaşıyor. - Bağımsız olduktan sonra yaşanan birçok sorun nedeniyle ülkenin siyaseti oldukça kırılgan. Bu sorunlar arasında askerin yönetimi ele geçirmesi, farklı gruplar arasındaki kavgalar, hükümetin zayıf ve halktan uzak olması yer alıyor. Ömer El Beşir'in hükümeti 1989'dan 2019'a kadar 30 yıl sürdü. Ordu, milisler ve iş dünyası ile anlaşmalar yaparak iktidarda kaldı. 

2019 yılında halk protestoları sonucunda Beşir rejiminin devrilmesi Sudan'da yeni bir geçiş dönemini başlattı. Ordu, siviller ve askerlerle birlikte çalışmaya çalıştı ancak bu işe yaramadı çünkü ordu liderleri birbirleriyle savaştı ve paramiliter güçlere nasıl davranılacağı konusunda anlaşmaya varamadı. SAF ile RSF arasındaki çatışmanın ana nedeni, RSF'nin düzenli orduya nasıl katıldığıdır. 

15 Nisan 2023'te Sudan'ın başkenti Hartum'da çatışmalar başladı. Çatışmalar kısa sürede Darfur, Kordofan ve merkez gibi ülkenin diğer bölgelerine de sıçradı. Merkezi hükümet bu alanların kontrolünü kaybetti. Sudan'da eskiden büyük bir kavga vardı ama şimdi farklı yerlerde çok sayıda küçük kavga var. 

Çatışmaya katılan iki ana grup SAF ve RSF 

Sudan iç savaşındaki başlıca askeri aktörler Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ve Hızlı Destek Güçleri (RSF) olarak öne çıkıyor. - SAF, Sudan hükümeti için çalışan, General Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki ve diğer ülkelerin Sudan'ın gerçek ordusu olarak kabul ettiği ordudur. SAF ülkeyi bir arada ve hükümeti güçlü tutmak istiyor. 

 

Öte yandan RSF, Darfur'daki Janjaweed milislerine dayanan paramiliter bir güçtür.  RSF, Darfur bölgesinde oldukça güçlü olan Hemedti'nin liderliğini yaptığı bir gruptur. Darfur bölgesi, Hemedti'nin liderliğinde RSF'nin hem askeri hem de ekonomik açıdan oldukça güçlü olduğu bölgedir. RSF, kendisine yardımcı olan bazı şeyler sayesinde zorluklarla daha iyi başa çıkabilir.  RSF'yi güçlü kılan bazı şeyler şunlardır: Diğer ülkelerle nasıl altın ticareti yapıyor, Sınırlardan nasıl altın kaçırıyor, Dışarıdan nasıl yardım alıyor. RSF, Darfur ve çevresinde pek çok çalışma yaptı, ancak bazı insanlar ırklarından veya dinlerinden dolayı birçok masum insanı yaralayıp öldürdüklerini söylüyor. 

SAF ve RSF yalnızca orduda daha fazla güç için değil, aynı zamanda Sudan'ın gelecekte nasıl bir hükümete sahip olacağı için de savaşıyor. Çatışma, devlet üzerinde en fazla kontrolün kimin elinde olduğuyla ilgilidir. 

Bölgesel Rekabet, Körfez Dinamikleri ve Kızıldeniz Jeopolitiği. 

Sudan, farklı ülke grupları arasında sorunlara yol açan bir savaşla mücadele ediyor. Sudan'ın Kızıldeniz'e açılan stratejik konumu, enerji ve ticaret yolları üzerinde bulunması ve Afrika Boynuzu'na yakınlığı ülkeyi jeopolitik açıdan önemli kılmaktadır. Körfez bölgesindeki savaş Körfez ülkeleri arasındaki rekabetten etkileniyor. 

Bazıları Birleşik Arap Emirlikleri'nin kimseye haber vermeden RSF'ye yardım ettiğini söylüyor. Bu da Sudan'daki mücadelenin sadece hükümet ile isyancılar arasında değil, bölgedeki diğer gruplar yüzünden de olduğunu gösteriyor. Mısır, SAF'ın ülkeyi güvende tutmak ve sınırları istikrara kavuşturmak açısından iyi olduğunu düşünüyor. Aynı zamanda Sudan'daki ana hükümeti de güçlü tutmak istiyor. İsrail, Kızıldeniz'in güvenliğini sağlamak ve deniz yoluyla ticaretin sorunsuz ilerlemesini sağlamak konusunda Sudan'da olup bitenlerle ilgileniyor. 

Türkiye'nin Sudan Politikası: Süreklilik ve Dönüşüm 

Türkiye ile Sudan'ın tarih, siyaset, insanlara yardım etme gibi pek çok alanda uzun ve güçlü bir bağı var. - Ankara, başından beri Sudan'ın özgürlüğünü destekledi ve özellikle 2000'li yılların başından itibaren bu ülkeyle dostluğunu Afrika'da daha da güçlendirdi. Türkiye, liman inşa etmek, kalkınmaya yardımcı olmak, diğer ülkelerle konuşmak, ihtiyaç sahibi insanlara yardım etmek gibi çeşitli yollarla Sudan'a müdahil oldu. 

Türkiye, ülke çatışmalarla bölünmüşken taraf olmak ya da savaş başlatmak istemedi. 

Anlaşmazlığı sona erdirmenin barışçıl yollarını bulmaya çalıştı. Savaş uzadı ve RSF Darfur'a yaklaştı. Bu Ankara'nın pozisyonunu netleştirdi. - Bazıları Türkiye'nin siyasette ve savaşta Mısır'la birlikte çalışarak SAF'a yardım ettiğini söylüyor. Türkiye, Sudan'ın ana hükümetini korumak ve ülkenin farklı bölgeleri arasındaki çatışmaları önlemek istiyor. Bu onun ana hedefidir. 

Türkiye ihtiyaç sahibi insanlara birçok şekilde yardım ediyor. İnsanları güvende tutmak için diğer ülkelerle konuşuyor, onlara yiyecek ve ilaç veriyor ve barış istiyor. 

Değerlendirme ve Gelecek Senaryoları 

Sudan'daki savaş sadece iki grubun silahlı kavgasından ibaret değil; Geçmişten farklı şeylerin, farklı bölgelerin ve diğer ülkelerin devreye girdiği karmaşık bir durum. Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ve Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF), çatışmada savaşan ana gruplardır, ancak bunun anlaşılmasını zorlaştıran başka faktörler de vardır. Bunlar arasında şunlar yer alıyor: Sahada birlikte veya birbirlerine karşı çalışan farklı gruplar, Grupların örgütlenme ve yönetilme şekli,Diğer ülkelerden veya gruplardan aldıkları yardım RSF'nin çok sayıda güçlü silahı var ve diğer ülkelerle birlikte çalışabiliyor; dolayısıyla çatışmayı hızlı bir şekilde durdurmak zor. SAF'ın diğer ülkelerde iyi bir itibarı ve desteği var, dolayısıyla sorunu yalnızca savaşla çözmek zor. Sudan'ın durumu hızlı kazanmayı zorlaştırıyor ve uzun ve zorlu bir savaşa girme olasılığını artırıyor. 

Farklı olası gelecekleri üç ana faktöre dayanarak karşılaştırabiliriz: Eğer savaş bir an önce bitmezse ülke ikiye bölünebilir ve halk daha çok acı çekebilir. İnsanlar gücün nasıl paylaşılacağı konusunda konuşup anlaştıklarında, bunu gerçekleştirmek zor olabilir. Ancak diğer ülkeler veya gruplar yardım ederse bu daha kolay olabilir. Ancak bu ancak gücü paylaşan insanların birbirlerine güvenmesi durumunda işe yarayacaktır. 

Somali'deki çatışmalar kötüleşirse bu durum Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kızıldeniz bölgesini de etkileyebilir. Bu durum Afrika Boynuzu'ndaki durumu çok farklı ve daha tehlikeli hale getirebilir. Türkiye ve Sudan'ın iyi ilişkileri var ama Sudan da Türkiye'nin güvenliği ve çıkarları açısından önemli. Sudan, Türkiye'nin sadece komşusu değil aynı zamanda Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz kıyısındaki konumu nedeniyle bölgede önemli bir oyuncu. Türkiye, ordusunu sorunları savaşmadan durdurmak, diğer ülkelerle konuşmaya devam etmek, insanlara yardım etmek ve bir şeyler inşa etmek için kullanabilirse bu durumda başarılı olabilir. Türkiye'nin gelecekteki hedeflerine ulaşabilmesi için hem gücünü hem nüfuzunu kullanmanın bir yolunu bulması gerekecek. Sudan istikrarsızlaşırsa hem kendi durumuna zarar verecek hem de Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'deki ticareti, güvenliği ve gücü etkileyecektir. Sudan'daki iç savaş sadece Sudan'ın sorunu değil, tüm bölgenin işleyişini değiştirebilecek büyük bir olay. 

Kaynakça 

• Fokus Plus. (2024). Sudan savaşından sonra Türkiye ve uluslararası değişim. https://www.fokusplus.com/odak/sudan-savasindan-sonra-turkiye-ve-uluslararasi-degisim

• Kriter Dergi. (2024). Sudan krizi: Körfez rekabeti, İsrail faktörü ve Kızıldeniz jeopolitiğinin yeni dengesi. https://kriterdergi.com/dosya-afrika/sudan-krizi-korfez-rekabeti-israil-faktoruve-kizildeniz-jeopolitiginin-yeni-dengesi

• Middle East Eye. (2024). Egypt and Turkey move to support SAF following fall of El Fasher. https://www.middleeasteye.net/news/egypt-and-turkey-move-support-saf-following-fall-elfasher

• International Crisis Group. (2023). Sudan’s conflict: From power struggle to regional crisis. https://www.crisisgroup.org/africa/horn-africa/sudan

• United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA). (2024). Sudan humanitarian update. https://www.unocha.org/sudan

• African Center for Strategic Studies. (2023). Understanding the war in Sudan. https://africacenter.org/spotlight/understanding-the-war-in-sudan/

• YouTube. (2024). Sudan krizi üzerine değerlendirme. https://www.youtube.com/live/BEhyYAK45Yc

• X (Twitter). (2024). Sudan iç savaşı üzerine görsel ve saha bilgileri. https://x.com/i/status/2017171516371206150

CEMİLE CEYDA ÜNSAL 

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER 

BÖLGESEL ANALİZ TOPLULUĞU 

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ